Czy asystentka stomatologiczna może wykonywać zdjęcia RTG?

NIE, asystentka stomatologiczna nie może samodzielnie wykonać ekspozycji RTG, czyli samego "strzału" zdjęcia. To samo dotyczy higienistki. Nie zmienia tego nawet ukończone szkolenie z ochrony radiologicznej ani orzeczenie lekarskie o braku przeciwwskazań do pracy w warunkach promieniowania jonizującego. Hasło "asystentka RTG" funkcjonuje w gabinetach potocznie, ale w świetle obecnych przepisów oznacza pomoc przy badaniu, a nie samodzielne naświetlanie pacjenta.

To bardzo częste nieporozumienie, dlatego warto je rozwiać raz a dobrze. Poniżej tłumaczymy, kto realnie może nacisnąć przycisk ekspozycji, co wolno robić przy RTG asystentce i higienistce oraz jaką drogą zdobyć pełne uprawnienia do wykonywania zdjęć.

Kto może wykonywać zdjęcia RTG w gabinecie stomatologicznym

Zgodnie z obecnymi przepisami ekspozycję RTG w gabinecie stomatologicznym mogą wykonywać trzy grupy zawodowe:

• lekarz dentysta,
• technik elektroradiologii,
• lekarz radiolog.

To zamknięty katalog osób uprawnionych do samego naświetlania pacjenta. Sednem sprawy jest moment ekspozycji, czyli wyzwolenie wiązki promieniowania. Tę czynność wykonuje wyłącznie osoba mająca odpowiednie uprawnienia zawodowe, bo to ona odpowiada za zastosowanie promieniowania jonizującego wobec konkretnego pacjenta.

Asystentka i higienistka nie znajdują się w tym katalogu. Nie dlatego, że brakuje im wiedzy o pozycjonowaniu czy o samym aparacie, tylko dlatego, że ich zawody nie obejmują uprawnień do wykonywania ekspozycji.

Co asystentka i higienistka MOGĄ robić przy RTG

Zakaz dotyczy konkretnie naciśnięcia przycisku i wyzwolenia promieniowania. Praca przy diagnostyce obrazowej to jednak znacznie więcej niż ta jedna czynność, a w wielu z tych zadań asystentka jest realnym wsparciem zespołu.

Asystentka i higienistka, w ramach swoich kompetencji, mogą między innymi:

• przygotować pacjenta do badania i wyjaśnić mu jego przebieg,
• pomóc w prawidłowym ułożeniu i spozycjonowaniu pacjenta,
• przygotować stanowisko oraz obsłużyć aparat w zakresie czynności przygotowawczych,
• zadbać o porządek dokumentacji i opis wykonanych zdjęć w karcie.

Granica jest jedna i jest bardzo wyraźna. Wszystko, co poprzedza ekspozycję, mieści się w zadaniach pomocniczych. Sam moment naświetlania należy już do osoby uprawnionej. Higienistka pracuje też ze zdjęciami na innym etapie, bo umie je odczytywać i interpretować na potrzeby zabiegów, o czym piszemy w tekście o tym, jak czytać zdjęcia RTG w pracy higienistki. To jednak co innego niż wykonanie samego zdjęcia.

Warto pamiętać, że szkolenie z ochrony radiologicznej oraz orzeczenie o braku przeciwwskazań to wymogi związane z bezpieczną pracą w pobliżu źródła promieniowania. Nie są one uprawnieniem do wykonywania ekspozycji i nie zastępują kwalifikacji zawodowych technika.

Jak asystentka może zdobyć uprawnienia do wykonywania zdjęć RTG

Żeby samodzielnie wykonywać ekspozycję RTG, asystentka musi zdobyć odrębny zawód, czyli zawód technika elektroradiologii. To nie jest dodatkowy kurs nakładany na kwalifikacje asystentki, lecz osobna ścieżka kształcenia.

Najczęstsze drogi do tego zawodu to:

• szkoła policealna na kierunku elektroradiologia,
• studia o profilu elektroradiologicznym.

Dopiero dyplom technika elektroradiologii daje formalne uprawnienia do wykonywania zdjęć. Sam fakt wieloletniej pracy w gabinecie stomatologicznym, choćby przy aparacie RTG, tego nie zmienia.

Dla wielu osób to logiczny kolejny krok w rozwoju. Asystentka po roku nauki w kierunku MED.01 oraz higienistka po dwóch latach w kierunku MED.02 mają już solidne podstawy pracy w gabinecie, a kierunek technika elektroradiologii poszerza ich kompetencje o obszar diagnostyki obrazowej. Jeśli planujesz takie przekwalifikowanie, zacznij od mapy tego, co wolno ci dziś, bo dobrze opisuje to nasz przewodnik po uprawnieniach higienistki. Na samym wejściu w branżę warto też poznać realny zakres obowiązków na stanowisku asystentka stomatologiczna, bo to często pierwszy etap dłuższej drogi zawodowej.

Dlaczego nie warto naginać przepisów

Wykonanie ekspozycji RTG przez osobę bez uprawnień nie jest drobnym uchybieniem organizacyjnym. To realne ryzyko prawne, które dotyka zarówno pracownika, jak i placówkę.

Za nielegalne wykonywanie ekspozycji grozi odpowiedzialność dyscyplinarna, cywilna oraz karna. W praktyce oznacza to, że gabinet, który dla wygody pozwala asystentce naświetlać pacjentów, naraża cały zespół. Dlatego tak ważne jest, aby podział ról przy diagnostyce obrazowej był jasny i zgodny z przepisami.

Te regulacje wynikają z prawa atomowego oraz przepisów o ochronie radiologicznej, a ich szczegóły mogą się zmieniać. Warto potwierdzić aktualny stan prawny i wewnętrzne procedury swojej placówki, na przykład sięgając do informacji publikowanych przez instytucje nadzoru sanitarnego na stronie Głównego Inspektoratu Sanitarnego. Jeśli masz wątpliwości co do konkretnego stanowiska, zapytaj pracodawcę albo inspektora ochrony radiologicznej w placówce.

Najczęściej zadawane pytania

Czy asystentka stomatologiczna może wykonywać zdjęcia RTG po szkoleniu z ochrony radiologicznej?

Nie. Szkolenie z ochrony radiologicznej oraz orzeczenie o braku przeciwwskazań pozwalają bezpiecznie pracować w pobliżu źródła promieniowania, ale nie są uprawnieniem do wykonywania ekspozycji. Samego naświetlania pacjenta dalej nie wolno wykonywać asystentce ani higienistce, niezależnie od ukończonych szkoleń.

Czy asystentka musi mieć wykształcenie, żeby wykonywać zdjęcia RTG?

Tak, i to wykształcenie konkretne. Aby samodzielnie wykonywać ekspozycję RTG, trzeba zdobyć zawód technika elektroradiologii, najczęściej w szkole policealnej na kierunku elektroradiologia albo na studiach. Kwalifikacje asystentki czy higienistki, mimo że cenne w gabinecie, nie obejmują uprawnień do naświetlania.

Kto poza lekarzem dentystą może wykonać zdjęcie RTG w gabinecie?

Poza lekarzem dentystą ekspozycję RTG mogą wykonywać technik elektroradiologii oraz lekarz radiolog. To zamknięta grupa osób uprawnionych do samego naświetlania pacjenta. Asystentka i higienistka mogą jedynie pomagać przy badaniu, na przykład przygotować i spozycjonować pacjenta, ale nie wolno im wyzwalać ekspozycji.