Ubezpieczenie zdrowotne i ZUS w szkole policealnej. Co musisz wiedzieć?

"Mam 20 lat, dorabiam na umowie zleceniu i właśnie zaczynam szkołę policealną, czy z mojej umowy zejdzie ZUS?" To jedno z pytań, które najczęściej trafia do naszej skrzynki. Odpowiedź jest krótka. Do dnia 26. urodzin nie. Zgodnie z obecnymi przepisami uczniowie, w tym słuchacze szkół policealnych, którzy pracują na umowie zleceniu, nie podlegają składkom ZUS, ani emerytalnym, ani rentowym, ani zdrowotnej. Zleceniodawca po prostu ich nie potrąca, więc kwota brutto na umowie jest niemal równa kwocie, którą dostajesz na konto (pomniejszonej tylko o ewentualną zaliczkę na podatek). W tym artykule rozkładamy temat ubezpieczenia zdrowotnego i ZUS w szkole policealnej na czynniki pierwsze, bo wokół niego narosło sporo nieporozumień.

Czy nauka w szkole policealnej zwalnia z ZUS?

Doprecyzujmy, bo tu kryje się najczęstszy błąd. Z ZUS nie zwalnia sama szkoła, tylko połączenie dwóch warunków, czyli statusu ucznia i wieku poniżej 26 lat. Słuchacz szkoły policealnej ma w świetle przepisów status ucznia, a to właśnie ten status (a nie studencki) jest podstawą zwolnienia ze składek przy umowie zleceniu.

Działa to tak:

masz mniej niż 26 lat i jesteś słuchaczem szkoły policealnej, więc umowa zlecenie jest bez składek ZUS,
kończysz 26 lat w trakcie nauki, więc od dnia urodzin zleceniodawca zaczyna naliczać składki normalnie, mimo że nadal się uczysz,
masz status ucznia, ale pracujesz na umowie o pracę, więc składki są potrącane zawsze, niezależnie od wieku i nauki.

Ten ostatni punkt warto podkreślić, bo bywa zaskoczeniem. Etat to etat, pracodawca odprowadza pełne składki od pierwszego dnia, a status słuchacza nic tu nie zmienia. Zwolnienie dotyczy wyłącznie umowy zlecenia.

Dla pracodawców to zresztą argument, by chętnie zatrudniać uczennice policealnych na zlecenie, bo koszt zatrudnienia jest niższy. Jeśli dorabiasz w gabinecie stomatologicznym w trakcie nauki na kierunku asystentka stomatologiczna (kwalifikacja MED.01, rok nauki), masz realną szansę, że pracodawca zaproponuje właśnie taką formę współpracy.

Czy uczeń szkoły policealnej jest ubezpieczony zdrowotnie?

Tu dochodzimy do drugiej strony medalu. Skoro ze zlecenia nie jest potrącana składka zdrowotna, to skąd masz prawo do leczenia w ramach NFZ? Wynika ono z innego tytułu, najczęściej jako członek rodziny.

Do ukończenia 26. roku życia osoba ucząca się może być zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego przez rodzica. To najpopularniejsze rozwiązanie wśród słuchaczek policealnych. Rodzic (lub inny ubezpieczony członek rodziny) zgłasza Cię u swojego pracodawcy lub w ZUS i od tego momentu korzystasz z publicznej opieki zdrowotnej bezpłatnie. Samo zgłoszenie nie kosztuje nic i nie podnosi składki rodzica.

Ważne zastrzeżenia:

zgłoszenie jako członek rodziny nie dzieje się automatycznie, ktoś musi go faktycznie dokonać,
jeśli podejmiesz pracę na etacie, uzyskujesz własny tytuł do ubezpieczenia i rodzic powinien Cię wyrejestrować,
po ustaniu zatrudnienia trzeba pamiętać o ponownym zgłoszeniu.

Jeżeli nie masz pewności, czy jesteś aktualnie zgłoszona, najprościej sprawdzić to na koncie pacjenta IKP albo zapytać bezpośrednio w ZUS. Indywidualne sytuacje (np. praca za granicą rodzica, własna działalność) warto zawsze potwierdzić u źródła.

Czy szkoła policealna ubezpiecza swoich słuchaczy?

Krótko, szkoła nie ubezpiecza Cię zdrowotnie automatycznie. Zapisanie się do szkoły policealnej, nawet bezpłatnej, publicznej, nie tworzy samo z siebie tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego. To częste nieporozumienie, bo słuchaczki zakładają, że skoro "są w szkole", to są ubezpieczone, a potem okazuje się, że w systemie NFZ figurują jako osoby nieubezpieczone.

A co z ubezpieczeniem NNW (od następstw nieszczęśliwych wypadków), które szkoły często proponują na początku roku? To ubezpieczenie dobrowolne. Szkoła może je oferować grupowo, ale nie ma obowiązku, a Ty nie musisz z niego korzystać, bo możesz też wykupić własną polisę. NNW to zupełnie inna kategoria niż ubezpieczenie zdrowotne, ponieważ nie daje dostępu do lekarza w ramach NFZ, tylko wypłaca świadczenie po wypadku.

Na kierunkach stomatologicznych, gdzie zajęcia praktyczne odbywają się przy fotelu i z narzędziami, sensowna polisa NNW to akurat rozsądny wydatek, ale to decyzja, nie przymus.

Co się zmienia po 26. urodzinach?

Dzień 26. urodzin to wyraźna granica w obu tematach naraz:

Składki ZUS od zlecenia. Od tego dnia umowa zlecenie jest oskładkowana normalnie. Kwota "na rękę" spada, ale w zamian zyskujesz własny tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego i odkładasz na emeryturę.
Ubezpieczenie zdrowotne przy rodzicu. Kończy się możliwość bycia zgłoszoną jako członek rodziny na zasadach dla osób uczących się.

Jeśli po 26. roku życia nadal się uczysz i nie pracujesz, zgłoszenie do NFZ odbywa się na innych zasadach, bo w grę wchodzi m.in. zgłoszenie przez małżonka albo dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne. Te ścieżki różnią się szczegółami, dlatego swoją konkretną sytuację najlepiej potwierdzić w ZUS lub NFZ, zanim zostaniesz bez ochrony.

Dobra wiadomość dla planujących naukę "na ostatnią chwilę". Higienistka stomatologiczna to 2 lata nauki (MED.02), a asystentka rok (MED.01). Jeśli zaczynasz przed 24.-25. rokiem życia, większość lub całość nauki zmieścisz w okresie ulgi zleceniowej. Więcej o tym, jak w ogóle działa ten typ szkoły, znajdziesz w naszym przewodniku po szkołach policealnych.

Najczęściej zadawane pytania

Czy uczeń szkoły policealnej jest ubezpieczony zdrowotnie przez szkołę?

Nie, szkoła policealna nie ubezpiecza słuchaczy zdrowotnie automatycznie. Do ukończenia 26 lat najczęściej korzysta się ze zgłoszenia jako członek rodziny przez rodzica. Trzeba jednak dopilnować, by takie zgłoszenie faktycznie zostało dokonane.

Czy umowa zlecenie słuchaczki szkoły policealnej jest zwolniona ze składek ZUS?

Tak, do dnia 26. urodzin umowa zlecenie ucznia, w tym słuchacza szkoły policealnej, nie podlega składkom ZUS, ani emerytalnym, ani zdrowotnej. Zwolnienie nie obejmuje umowy o pracę, od której składki są naliczane zawsze, niezależnie od wieku.

Co z ubezpieczeniem po skończeniu 26 lat, jeśli nadal się uczę?

Od dnia 26. urodzin zlecenie jest oskładkowane normalnie, a zgłoszenie zdrowotne przy rodzicu wygasa. Bez pracy zgłoszenie do NFZ odbywa się na innych zasadach, np. przez małżonka lub dobrowolnie. Indywidualny przypadek warto potwierdzić bezpośrednio w ZUS lub NFZ.